Di pettu à l’invasione di a furmicula Tapinoma magnum, l’Università di Corsica è u CNRS studieghjanu a pista d’un insetticidiu naturale

Sviluppanu i scentifichi di l’Università di Corsica è di u CNRS un metudu innuvante per frenà a pruliferazione di sta furmicula invasiva, diventata una vera calamità per l’agricultura è per i particulari. Trà biucidii d’urigine vegetale è perturbazione chimica di e culunie, a ricerca hà per scopu di prupone suluzione alternative chì rispettinu l’ambiente.

Si tratta d’una di e spezie invasive e più prublematiche di l’isula. Dapoi parechji dicennii, Tapinoma magnum, issa piccula furmicula nera capace à culunizà à tempu i giardini, l’arbureti è e case, cuntinueghja a so espansione malgradu i trattamenti classichi. Si spieca sta pruliferazione soprattuttu da u scambiamentu climaticu, da a so capacità eccezziunale di ripruduzzione è da l’effetti, qualchì volta cuntrarii à l’ubbiettivu cercatu, di l’insetticidii tradiziunali, chì eliminanu dinù i so predatori naturali.

Di pettu à sta sfida, i scentifichi di u prugettu strutturante Risorse Naturale (assu fituchimica è interazzione) di u laburatoriu Scienze per l’Ambiente (Università di Corsica-CNRS) sviluppanu dapoi u 2018 ricerche chì anu per scopu di valurizà e risorse vegetale isulane cum’è suluzione di lotta contr’à l’organismi nucevuli di e culture.

U scopu hè di prupone arnesi operaziunali per una gestione duraticcia è efficace di Tapinoma magnum, cunsiderata cum’è una spezia invasiva inde sette paesi europei, tenendu contu à tempu di e realità agricule. In altre parolle, si tratta d’investisce u biucuntrollu cum’è suluzione di prutezzione agroeculogica di e culture.

« Travagliemu à u sviluppu d’alternative naturale à i prudutti fitusanitarii », spieca Alain Muselli, prufessore di l’università in chimica teurica, fisica è analitica, è rispunsevule di l’assu fituchimica è interazzione. À l’iniziu dedicate à a prutezzione di l’arbureti d’agrumi, ste ricerche scentifiche, cundutte in partinariatu cù l’Uffiziu di Sviluppu Agriculu è Rurale di a Corsica (ODARC), si sò à pocu à pocu avviate versu a lotta contr’à Tapinoma magnum.

Chjamatu Furmicula, hà digià permessu stu prugettu d’identificà una vintina d’olii essenziali chì anu un putenziale insetticidiu contr’à sta furmicula. Sott’à a forma d’emulsione acquose, parechje di ste suluzione anu datu risultati assai incuragenti durante e prove fatte in laburatoriu.

« Avemu sviluppatu formule insetticide chì pussedenu cinetiche d’azzione rapide, capace à stirpà una pupulazione di furmicule in trenta minuti », accerta David Fiore Lliso, dutturante CIFRE (Cunvenzioni industriali di furmazione per a ricerca – stu dispusitivu permette à un duttorandu di cunduce i so travaglii di ricerca in cullaburazione stretta trà un laburatoriu publicu è un’impresa, da favurizà u trasferimentu di e cunniscenze versu appiecazione cuncrete), impegnatu in stu prugettu. « Bisugnerà dopu di ghjunghje à una suluzione chì ùn disturbessi micca e spezie vegetale è l’arbureti fruttiferi ch’omu vole prutege. »

Forte di sti primi risultati prumettanti, francà oghje u prugettu una nova tappa. Per priservà st’innuvazione è appruntà u so sviluppu futuru, a SATT (Sucetà d’Accelerazione di u Trasferimentu di Tecnulugie) Sud-Este hà digià intrapresu, à fiancu à i circadori, e pratiche necessarie per prutege ste scuperte cù l’Istitutu Naziunale di a Pruprietà Industriale (INPI).

Cù u sustegnu di u polu universitariu d’innuvazione Med’Innov è l’accumpagnamentu cuntinuu di a SATT Sud-Este, i circadori anu da cunsulidà avà i so travagli per dimustrà u putenziale di sta innuvazione è appruntà u so trasferimentu versu appiecazione cuncrete.

Toccu l’auturnu di u 2026, seranu cundutte sperimentazione cumplementarie destinate à verificà l’assenza di tossicità di e sustanze ritinute nant’à e piante è l’organismi. L’ambizione hè di prupone à l’attori di u biucuntrollu una suluzione naturale è innuvante, alternativa à i prudutti fitusanitarii cunvinziunali, chì unisca efficacità, selettività è riduzzione di l’impatti annantu à l’ambiente.

In listessu tempu, i scentifichi studieghjanu un’altra pista, ispirata da u funziunamentu suciale di e furmicule. « À l’internu d’una culunia, l’individui cumunicheghjanu per via di e feromone, signali chimichi chì coordinanu i so spiazzamenti è a so attività, spieca Alain Muselli. I nostri travagli anu per scopu di ripruduce artificialmente ste molecule per disturbà sta cumunicazione. »

Mischjendu i punti di riferimentu chimichi, seria tandu pussibule di svià e furmicule versu trappule o d’alluntanà le da e zone più sensibule, limitendu cusì u so impattu senza avè ricorsu in modu massicciu à l’insetticidii.

 

U 9 d’ottobre di u 2026

Alain MUSELLI, prufessore di l’università in chimica è circadore in u laburatoriu Scenze per l’ambiente
muselli_a@univ-corse.fr

David FIORE LLISO, dutturante (Università di Corsica/ODARC)
david.fiore-lliso@odarc.fr

Cuntattu stampa : serviziu communicazione

tapinomamagnumsousmicroscope2
previous arrow
next arrow

Photographies au microscope, crédits Yann Quilichini ©Università di Corsica